Jellenta nie ogranicza się jednak do zwykłego kronikarskiego zapisu wydarzeń. Jako pisarz i krytyk literacki patrzy na wojnę przez pryzmat sztuki, filozofii i psychologii, analizując zachowania ludzi oraz przemiany zachodzące w społeczeństwie. Wojenne doświadczenia stają się dla niego punktem wyjścia do rozważań nad losem Europy, przyszłością Polski, patriotyzmem oraz znaczeniem wielkich historycznych przemian dla pojedynczego człowieka.

„Wielki zmierzch” to niezwykłe świadectwo chwili, w której dotychczasowy porządek świata zaczyna się rozpadać, a przyszłość pozostaje całkowicie niepewna. Jellenta łączy osobiste obserwacje z erudycyjnymi refleksjami, tworząc sugestywny portret Warszawy i jej mieszkańców u progu wielkiego konfliktu. To jednocześnie dokument historyczny i literacka opowieść o strachu, nadziei, patriotyzmie oraz oczekiwaniu na narodziny nowej epoki.