W obliczu potopu szwedzkiego, który zalewa kraj, Kmicic, odtrącony i napiętnowany jako zdrajca, postanawia zrehabilitować się. Pod zmienionym nazwiskiem, jako Babinicz, walczy u boku patriotów. Kluczowym momentem w jego przemianie i dla całej powieści jest obrona klasztoru na Jasnej Górze, która staje się symbolem oporu narodu i punktem zwrotnym wojny. Sienkiewicz przeplata fikcyjne losy bohaterów z autentycznymi wydarzeniami historycznymi, ukazując różne postawy Polaków wobec kryzysu – od zdrady po heroizm.