Głównym bohaterem pozostaje profesor Bergeret — inteligentny, sceptyczny i coraz bardziej rozczarowany zarówno życiem prywatnym, jak i społeczeństwem, które go otacza. Punktem zwrotnym staje się odkrycie zdrady żony z jednym z jego uczniów. Bergeret nie reaguje gwałtownie, lecz wybiera chłodny dystans i milczenie, które stopniowo zamieniają wspólne życie małżonków w osobliwą, pełną napięcia walkę psychologiczną.

Na tle rodzinnego kryzysu France prowadzi subtelną, lecz ostrą satyrę na francuskie społeczeństwo swojej epoki. „Manekin trzcinowy” łączy kameralny dramat małżeński z obserwacją ludzkiej próżności, hipokryzji, konwenansów i społecznych sprzeczności, tworząc powieść pełną ironii, inteligentnego humoru i gorzkiej refleksji nad naturą człowieka.