Kuraś opisuje dzieciństwo spędzone w rodzinie poszukującej pracy i miejsca do życia, ciężko pracującą matkę, ojca oraz własne doświadczenia, w tym utratę słuchu w dzieciństwie. Nie koncentruje się jednak wyłącznie na cierpieniu. Jego opowieść pełna jest anegdot, obserwacji i wydarzeń, które pokazują zarówno surowość chłopskiego losu, jak i upór, ciekawość świata oraz pragnienie wyrwania się poza ograniczenia narzucone przez pochodzenie.

W późniejszych partiach książki autor opowiada o swojej drodze do literatury i stopniowym zdobywaniu uznania jako poeta ludowy. Wyjazdy do Krakowa, Lwowa, Wiednia i Warszawy, spotkania z przedstawicielami świata kultury oraz udział w publicznych uroczystościach pokazują ogromną przemianę jego pozycji społecznej. „Przez ciernie żywota” jest dzięki temu nie tylko zapisem osobistego losu, lecz także cennym dokumentem życia polskiej wsi i awansu społecznego na przełomie XIX i XX wieku. Stefan Żeromski, który napisał przedmowę do wspomnień, podkreślał wyjątkową autentyczność głosu Kurasia jako człowieka wywodzącego się bezpośrednio z opisywanego środowiska.